Тариф пен тұрақтылық: Таразда кәсіпкерлер мен коммуналдық кәсіпорындардың мәселелері талқыланды

Тарифтердің өсуі кәсіпкерлікке қалай әсер етеді? Коммуналдық кәсіпорындардың шығынын өтеу мен тұтынушылардың төлем мүмкіндігі арасындағы тепе-теңдікті қалай сақтауға болады? Осы мәселелер 2026 жылғы 20 қазанда Тараз қаласында өткен дөңгелек үстелде талқыланды.

Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының Жамбыл облыстық филиалы ұйымдастырған «Инфрақұрылым жаңа келісімшарт құралы» тақырыбындағы кездесуге жауапты мемлекеттік органдар мен мекемелердің өкілдері, партия басшылығы, кәсіпкерлер және коммуналдық қызмет көрсетуші ұйымдардың өкілдері қатысты. Кездесудің негізгі мақсаты — Жамбыл облысы инфрақұрылымының қазіргі жағдайын кәсіпкерлер мен қызмет көрсетуші ұйымдардың нақты қажеттіліктері аясында қарастыру, қордаланған мәселелерді ашық талқылау және оларды шешуге бағытталған ұсыныстар әзірлеу болды. Әсіресе электр энергиясы мен коммуналдық қызметтер тарифтерінің қымбаттауы, олардың экономикалық негізділігі және тұтынушыларды өзгерістер туралы уақтылы хабардар ету мәселелеріне назар аударылды. Кәсіпкерлер үшін коммуналдық төлемдер — күнделікті жұмыс шығынының маңызды бөлігі. Электр энергиясы мен су бағасының өзгеруі өндірісті ұйымдастыруға, қызмет көрсетуге және алдағы шығындарды есептеуге ықпал етеді. Сондықтан талқылауда тарифтік шешімдердің кәсіпкерлікке әсерін алдын ала бағалау қажеттігі көтерілді.

Жеке кәсіпкер Акчалова Айгуль Сагимбековна тарифтердің өзгеруіне қатысты есептеулердің ашық әрі түсінікті болуы маңызды екенін жеткізді: «Тарифтің өсуі кәсіпкер үшін бір төлемнің көбеюімен шектелмейді. Ол өндіріс шығынына, өнімнің өзіндік құнына және бизнестің алдағы жұмысын жоспарлауға әсер етеді. Сондықтан тарифті көтеру туралы шешім жан-жақты экономикалық талдауға сүйенуі қажет. Қандай шығын өсті, оның есепке алынуы қаншалықты негізді, кәсіпкерлерге түсетін қосымша жүктеме қандай болады — осы сұрақтарға түсінікті жауап берілуі керек. Біз үшін тұрақты әрі сапалы қызмет те, оның құнының ашық қалыптасуы да маңызды»,-деді.

Бұл пікір тариф мәселесін кәсіпорынның жалпы қаржылық жағдайымен байланыстыра қарастыру қажеттігін көрсетті. Кездесуде кредиттік міндеттемелері бар бизнес субъектілерінің жағдайын зерделеу, тарифтік жүктеменің өндіріс пен қызметтің өзіндік құнына ықпалын бағалау ұсынылды. Мұндай талдау кәсіпкерлердің нақты шығынын түсінуге және қабылданатын шешімдердің салдарын жан-жақты қарастыруға мүмкіндік бермек. Талқылаудың келесі маңызды бағыты — жаңа тарифтер туралы ақпараттың тұтынушыларға жеткізілуі болды. Қатысушылар өзгерістерді алдын ала білу кәсіпкердің қаржылық жоспарын құруына, серіктестермен есеп айырысуына және өнім бағасын белгілеуіне қажет екенін атап өтті. Осыған байланысты хабарламалардың келмеуі немесе кеш жеткізілуі жөніндегі өтініштерді зерделеу қажеттігі айтылды.

Жеке кәсіпкер Айдаров Латиф Амзеевич бұл мәселенің күнделікті жұмысқа әсерін түсіндірді: «Кәсіпкер өз шығынын алдын ала білуі керек. Жаңа тариф туралы ақпарат кеш жетсе, бұрын жасалған есеп пен жоспарды қайта қарауға тура келеді. Өскен шығынды өнім бағасына бірден қоса салу да оңай емес: тұтынушының төлем мүмкіндігін ескереміз. Сондықтан тарифтік өзгерістер туралы уақтылы хабарлау және олардың себептерін түсіндіру маңызды. Сонымен бірге тарифтерді саралау кезінде тұтыну көлемін, қызмет көрсету ерекшеліктерін және нақты шығындарды ескеретін тәсілдер қарастырылғаны жөн. Әр шешімнің негізі ашық болса, кәсіпкер де өз жұмысын сенімді жоспарлай алады».

Тарифтерді саралау мәселесі де бірнеше тараптың пікірін тоғыстырды. Кездесуде тұтынушылар санаттары, қызмет көрсету ерекшеліктері және нақты шығындар ескерілген тәсілдерді қарастыру ұсынылды. Сонымен бірге кез келген өзгерістің кәсіпкерлерге, бюджеттік ұйымдарға және коммуналдық кәсіпорындарға ықпалын алдын ала есептеудің маңызы айтылды. Қызмет көрсетуші ұйымдардың өкілдері өз кезегінде инфрақұрылымды күтіп ұстауға қажетті қаражат мәселесін көтерді. Желілерді жөндеу, жабдықтарды жаңарту және күнделікті жұмыс шығындарын өтеу кәсіпорындардың тұрақты қызмет көрсетуіне тікелей байланысты. Сондықтан тарифтік саясатта тұтынушының мүмкіндігімен қатар, қызмет көрсетушінің нақты қажеттілігін де ескеру қажет екені талқыланды. Талас ауданындағы «Таза су» мекемесінің өкілі бюджеттік ұйымдардың қаржылық жоспарлауына назар аударды: «Су шаруашылығы кәсіпорнының негізгі міндеті — тұтынушыларға тұрақты әрі сапалы қызмет көрсету. Ол үшін желілерді күтіп ұстау, жөндеу жұмыстарын жүргізу және күнделікті шығындарды өтеу қажет. Сондықтан тариф мәселесін қарастырғанда кәсіпорынның нақты шығыны да, тұтынушылардың төлем мүмкіндігі де ескерілуі керек. Әсіресе бюджеттік ұйымдарға қатысты тариф өзгерістерін олардың қаржыландыру жоспарымен байланыстыра қарастырған жөн. Күрт өзгерген төлем мекемелердің жұмысына қиындық туғызбауы үшін алдын ала есеп пен өзара келісілген шешім қажет». Кездесуде аудандық су шаруашылығы кәсіпорындарының жағдайын жеке талдаудың қажеттігі көтерілді. Әр ауданның қызмет көрсету аумағы, тұтынушылар саны, су тұтыну көлемі мен желілерінің жағдайы әртүрлі. Су бұру жүйелерінің болуы немесе болмауы да көрсетілетін қызмет пен шығын құрылымын бағалау кезінде ескерілетін мәселе ретінде қарастырылды.

Шу ауданындағы ауызсумен жабдықтау кәсіпорнының өкілі шығынмен жұмыс істеу инфрақұрылымды жаңарту мүмкіндігін шектейтінін айтты: «Аудандардағы су кәсіпорындарының жағдайын жеке зерделеу қажет. Қызмет көрсететін аумақ, тұтынушылар саны, су тұтыну көлемі мен желілердің жағдайы әртүрлі болғандықтан, шығындар да бірдей болмайды. Қолданыстағы тариф нақты шығынды өтемесе, кәсіпорынның жөндеу жүргізуге және жабдықты жаңартуға мүмкіндігі шектеледі. Біз үшін мекеменің жұмысын сақтап, халыққа су беруді үзбеу маңызды. Осы мақсатта тарифтік есептеулермен бірге қаржылық қолдау мен субсидиялау мүмкіндіктері де қарастырылса дейміз».

Осы пікір аясында коммуналдық кәсіпорындарды қолдау тетіктерін бағалау ұсынылды. Талқылауда қолданыстағы бағдарламалардың мүмкіндіктерін зерделеу, көмекке мұқтаж кәсіпорындардың нақты қажеттілігін анықтау және қолдаудың нысаналы жұмсалуын қамтамасыз ету мәселелері қозғалды. Субсидиялау жөніндегі ұсыныстарды құқықтық және қаржылық негіздерімен бірге қарастыру қажеттігі айтылды.

Қордай ауданындағы сумен жабдықтау кәсіпорнының өкілі қолдау нәтижесінің қызмет сапасынан көрінуі маңызды екенін атап өтті: «Сумен жабдықтау жүйесінің тұрақтылығы кәсіпорынның қаржылық мүмкіндігіне тікелей байланысты. Тұтынушылар санаттары бойынша тарифтерді қарастырғанда судың қандай мақсатта және қандай көлемде пайдаланылатынын ескеру маңызды. Сонымен қатар коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындарға қолжетімді қолдау тетіктерін нақтылап, оларды субсидиялау бағдарламаларына енгізу мүмкіндігін бағалау қажет. Мұндай қолдау нақты қажеттілікке бағытталып, оның нәтижесі желілердің сенімділігінен, қызмет сапасынан және суды ұтымды пайдаланудан көрінуі тиіс».

Дөңгелек үстелде электр энергиясы мен коммуналдық қызметтер құнының қалыптасуына әсер ететін өзге де факторлар қарастырылды. Олардың қатарында газ бен сатып алынатын электр энергиясының бағасы, жабдықтар мен материалдардың қымбаттауы, жөндеу және жаңғырту шығындары аталды. Қатысушылар осы шығындардың тарифтік есептеулерде қалай ескерілетінін түсіндіру маңызды екенін жеткізді. Инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру мәселесі де назардан тыс қалған жоқ. Инвестициялар мен ұзақ мерзімді қарыз міндеттемелерінің болашақ тарифтерге ықпалын ашық көрсету, жаңғырту жұмыстарының қызмет сапасына және желілердің сенімділігіне әсерін бағалау ұсынылды. Бұл тұтынушыларға тарифтік өзгерістердің себептері мен күтілетін нәтижесін түсінуге мүмкіндік береді.

Талқылау қорытындысында өңірлік деңгейдегі тұрақты диалогты жалғастыру қажеттігі атап өтілді. Мемлекеттік органдардың, кәсіпкерлер палатасының, қызмет көрсетуші ұйымдардың және қоғамдық бірлестіктердің қатысуымен жұмыс тобын немесе консультативтік комиссия құру мүмкіндігін қарастыру ұсынылды. Мұндай алаң кәсіпкерлердің өтініштерін жинақтап, тарифтік ұсыныстарды өңірдің ерекшеліктерімен байланыстыра талқылауға жағдай жасай алады. Сонымен қатар тарифтік саясат пен инфрақұрылымға қатысты нормативтік құқықтық актілердің қолданылуына мониторинг жүргізу, шешім қабылдайтын мамандардың салалық құзыретін арттыру және есептеулердің негізділігіне назар аудару мәселелері көтерілді. Қатысушылар ұсыныстарды құзыретті мемлекеттік органдарға жолдап, олардың қаралу нәтижесі бойынша кері байланыс ұйымдастыру қажет екенін айтты. Кездесу аясында Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясының Жамбыл облыстық филиалы мен «Атамекен» Жамбыл облыстық кәсіпкерлер палатасы арасында ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Құжат кәсіпкерлердің өтініштерін жинақтау, жүйелі мәселелерді бірлесіп талдау және өзекті сұрақтар бойынша өзара іс-қимылды дамытуға бағытталды. Дөңгелек үстел тариф мәселесінің кәсіпкерлерге де, коммуналдық қызмет көрсетуші ұйымдарға да ортақ екенін көрсетті. Бір тарап үшін шығынды алдын ала жоспарлау мен төлемнің негізділігі маңызды болса, екінші тарап үшін желілерді күтіп ұстау мен үздіксіз қызмет көрсетуге жеткілікті қаржы қажет. Осы қажеттіліктерді қатар ескеретін шешімдерге қол жеткізу үшін ашық есеп, уақтылы ақпарат және тұрақты кері байланыс қажет екені кездесудің негізгі өзегіне айналды.

ЖСДП Жамбыл облыстық филиалы